Nữ quyền hay nữ tính

NÀNG THƠ TRÊN CHIẾC PEDAN

Anh bạn tôi, trong ngày họp lớp kỷ niệm 15 năm kể từ ngày rời khỏi mái trường cấp 3, trong lúc ngà ngà, anh thủ thỉ với tôi rằng nhiều đêm anh vẫn cứ mơ thấy hình ảnh cô bạn ở lớp bên, tóc dài, áo dài tung bay trên chiếc xe đạp cũ. Bao nhiêu năm rồi mà cô bạn cùng lớp đi xe đạp nào đó vẫn cứ là giấc mơ tình đầu không thành, còn nằm lại mãi trong lòng anh, khiến anh đôi lúc ngẩn ngơ hoài.

Tôi nghĩ kể cũng lạ thật. Anh có vợ đẹp, vừa giỏi lại vừa giàu. Ngày ngày chị ấy vẫn lái chiếc xe Mercedes sang trọng đầy kiêu hãnh đến sở làm. Sở hữu một người đàn bà đẹp phía sau vô lăng như thế, hà cớ gì anh cứ để cho hình ảnh cô gái mong manh trên chiếc pedan làm phiền những giấc mơ của mình mãi?

Anh bảo rằng với đàn ông, thơ mộng nhất là khi nhớ về những người con gái đi xe đạp. Xe đạp gắn với những năm đất nước nghèo khó, mà kỳ lạ là càng giàu có, càng nhiều tình yêu chóng vánh thì mối tình nghèo năm xưa mới trở thành thứ xa xỉ đầy thơ mộng. Xe đạp gắn với những năm tháng học trò, mà khi tuổi đời càng chồng chất, người ta càng có xu hướng mơ về tuổi trẻ. Những ai may mắn được du học ở phương Tây, thì xe đạp lại càng gắn bó với cuộc đời sinh viên trên những tuyến đường cô đơn mà đầy sắc màu lãng mạn. Với những ký ức sâu xa đó, cứ nhìn thấy một thiếu nữ đi xe đạp lướt qua, đàn ông lại nhớ về những thứ tươi đẹp đã trôi qua. Thế nên cho dù xe đạp dường như đã trở thành một thứ lỗi thời giữa thời kỳ đô thị hóa thì trong sâu thẳm, hình ảnh cô gái tóc dài, vai nhỏ, dáng gầy bên những vòng xe xoay vẫn cứ mãi ở lại trong lòng của đàn ông. Thế nên cho dù phụ nữ càng cố gắng trở nên quyến rũ của phía sau của những chiếc vô lăng, buồn thay, đàn ông vẫn chỉ xem những thiếu nữ trên chiếc pedan mới thật là nàng thơ, là biểu tượng nữ tính mà đàn ông muốn âu yếm và chở che nhất.

KHÔNG CHỈ NỮ TÍNH, MÀ CÒN LÀ NỮ QUYỀN

Nhưng đàn ông có biết không, không phải xe hơi mà chính là xe đạp mới là phương tiện đem lại nữ quyền cho phụ nữ. Nếu như thế kỷ 19, người ta vẫn chỉ thấy phụ nữ trong trang phục váy áo xòe rộng, ngồi khép nép trên yên ngựa sau lưng các quy ông thì đột ngột, từ đầu thế kỷ 20, hình ảnh phụ nữ tự tin cưỡi trên con ngựa sắt đã thay thế hoàn toàn vị trí của phương tiện di chuyển có mùi động vật. Chiếc xe đạp một thời đã trở thành niềm đam mê, là biểu tượng thời trang đầy kiêu hãnh và được tôn vinh như một tuyên ngôn của phụ nữ “tôi độc lập, tôi tự tin, tôi tự do và tôi quyến rũ”.

Phương tiện di chuyển tân thời này cũng đã khiến cho thời trang hoàn toàn thay đổi. Những chiếc váy dài lòe xòe đầy diêm dúa của các quy bà, quý cô được cắt ngắn dần để phù hợp cho việc đạp xe. Những chiếc mũ lòe xòe được thay thế bằng mũ nhỏ vành để không làm vướng víu tầm mắt của các người đẹp. Váy ngắn lộ mắt cá, áo khoác dạ và mũ vành nhỏ trở nên thịnh hành, và cùng với chiếc xe hai bánh duyên dáng ấy, một kỷ nguyên tươi sáng dành cho những người phụ nữ tự do và đầy hoài bão đã chào đời.

Xe đạp cứ thế tiến lên thành phương tiện trào lưu bậc nhất. Nó trở nên phổ biến nhất vào thập niên 50, cùng với thời kỳ hoàng kim của âm nhạc, điện ảnh và nghệ thuật. Người ta vẫn nhớ mãi Audrey Hepburn duyên dáng trên chiếc xe đạp nhỏ với chú chó xinh xắn trên chiếc giỏ mây. Người ta không thể nào quên nụ cười rạng rỡ của Marylin Monroe khi dạo chơi trên chiếc xe đạp cùng Arthur Miller những tháng ngày họ còn hạnh phúc. Và nét quyến rũ đầy trễ nải của mèo hoang Brigette Bardot cùng với chiếc mũ rơm vẫn còn mãi là niềm cảm hứng bất tận cho nhiều thi nhân đến tận hôm nay.

 

 Xe đạp dần thoái trào từ những năm 70 bởi phụ nữ chuyển sang say mê những chiếc xe bốn bánh phù hợp với các đô thị lớn. Nhưng ở những thành phố nhỏ xinh và lãng mạn nhất thế giới, chiếc xe bốn bánh nhả khói mịt mù dường như không thể vừa vặn, nên phụ nữ phương Tây lại quay về với những chiếc xe hai bánh không động cơ. Ở Việt Nam, xe đạp thịnh hành mãi đến tận những năm 90, rồi phụ nữ chuyển sang xe Honda, và rồi tiến lên với trào lưu xe bốn bánh trong những năm gần đây như một cách tung hô nữ quyền. Nhưng cuối cùng thì, giống như một vòng quay, xe đạp cuối cùng cũng đã trở lại.

NHỮNG NGƯỜI MUÔN NĂM CŨ

Gần đây, tôi lại thấy hội “Đạp và Đẹp”, “Yêu xe đạp”… đã ra đời, mà thành viên lại chính là những người phụ nữ trẻ, hiện đại, những người một thời sẵn lòng cầm vô lăng xuyên Việt. Phụ nữ bỗng dưng đã quay lại làm “những người muôn năm cũ”, chuyển sang say đắm những vòng xe 2 bánh không động cơ như một hình ảnh vừa gợi nhớ nữ quyền mà lại không kém phần nữ tính.

Từ ngày xuất hiện những hội phụ nữ xe đạp này, đàn ông thở phào nhẹ nhõm. Cách một cô gái hiện đại di chuyển chậm rãi trên chiếc xe đạp, dừng xe, gạt chống, đến mua một tờ báo, một bó hoa thật là dễ chịu hơn nhiều so với nếu cũng là nàng, đặt gót giày cao gót, bước xuống khỏi ghế vô lăng, đóng mạnh cổng xe, dù cũng là để mua một tờ báo và bó hoa tương tự. Chiếc xe đạp khiến đàn ông nhớ về cô gái tóc dài, vai nhỏ, tà áo tung bay từ thưở trung học, dù rằng hôm nay, chính cô gái ấy đã đi quãng đường dài từ thiếu nữ ngây thơ thành một người đàn bà nhiều trải nghiệm. Đàn ông hồ hởi bảo nhau, phụ nữ cuối cùng cũng đã quay lại với những giá trị cũ, với sự nữ tính và lãng mạn vốn có, từ thời bà của họ, mẹ của họ.

Nhưng những người phụ nữ dám dắt chiếc xe đạp ngày ngày đến công sở và dạo chơi, có thực là người thiếu nữ dịu dàng, mỏng manh và giữ lấy những giá trị cũ kỹ như đàn ông thường lầm lẫn? Tôi nghĩ là không. Phụ nữ đi xe đạp trong lòng thành phố này, họ hiểu hơn ai hết, xe đạp mới là biểu tượng đầu tiên và hiện đại nhất của nữ quyền. Và vì thế, họ đi xe đạp vì đó là một lựa chọn, chứ không phải vì không thể mua được một phương tiện khác. Khi di chuyển bằng chiếc pedan lãng mạn, họ đã bất chấp cả khói bụi và vượt trên thói quen tốc độ. Họ chứng minh rằng họ văn minh, họ biết tôn trọng môi trường sống. Họ yêu thể thao, họ biết giữa vóc dáng bằng những hoạt động thường ngày. Họ lựa chọn một lối sống rất Tây phương, từ tốn, nhẹ nhàng, tận hưởng và không chạy theo đám đông bát nháo.

Phụ nữ đi xe đạp có niềm kiêu hãnh giấu mặt. Không như chiếc xe hơi hào nhoáng khoe khoang tài sản, đi xe đạp, họ ngấm ngầm bảo với cả thế giới rằng họ hiểu đâu là giá trị đích thực. Họ thường là những người yêu sách vở, đắm say với nghệ thuật, thu nhập ở mức A+, và dám chọn xe đạp làm phương tiện di chuyển thì nếu không phải sống trong những khu đô thị mới có đường đi cho xe riêng, hẳn nhà họ cũng phải ở giữa trung tâm. Thế nên, với họ, chiếc xe không làm họ tăng thêm đẳng cấp, bởi chính bản thân họ đã biết mình ở đẳng cấp nào.

Tôi nghĩ xã hội sẽ rất cần thêm nhiều những phụ nữ “muôn năm cũ” như thế. Bởi đó là những phụ nữ đã biết đặt nữ quyền lên một tầm cao mới, thứ nữ quyền thật dễ chịu ẩn giấu phía sau lớp vỏ bọc ngọt ngào, lãng mạn và nữ tính biết bao...